Nowa analiza CAKE: Wpływy budżetowe z CBAM – perspektywa Europy i Polski

Nowa analiza CAKE: Wpływy budżetowe z CBAM – perspektywa Europy i Polski

Nowa analiza CAKE: Wpływy budżetowe z CBAM – perspektywa Europy i Polski

Zespół CAKE/KOBiZE opublikował najnowszą analizę dotyczącą potencjalnych wpływów budżetowych z tytułu mechanizmu CBAM (ang. Carbon Border Adjustment Mechanism). Opracowanie powstało w ramach projektu LIFE ENSPIRE – „Exploring New Scenarios for the Progressive Integration of Neighboring States into the EU ETS beyond 2050”, który koncentruje się na długoterminowym rozwoju unijnej polityki klimatycznej i jej oddziaływaniu na państwa sąsiadujące do UE.

• Link do analizy:

    LIFE ENSPIRE_CBAM and Budgetary Revenue. Prospects for the EU and Poland (1,9 MiB, 109 hits)

Unia Europejska wprowadza obecnie bardzo istotne zmiany w polityce klimatycznej. Jednym z kluczowych elementów tych działań jest mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO₂ (tzw. Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM), powiązany z reformą EU ETS i stopniowym odchodzeniem od bezpłatnych uprawnień. Od 2026 r. CBAM stanie się obowiązkowym instrumentem rozliczania emisji związanym z importem do UE, a od 2028 r. również jednym ze źródeł unijnych dochodów.

W związku z tym rośnie zapotrzebowanie na kompleksowe analizy oceniające potencjalne skutki gospodarcze, fiskalne i konkurencyjne tego mechanizmu. Komisja Europejska pod koniec 2025 r. przedstawi propozycję rozszerzenia CBAM o kolejne produkty. Jednocześnie w wielu państwach spoza UE trwają prace nad własnymi systemami cen od emisji, które w przyszłości będą wpływać zarówno na poziom obciążeń wynikających z mechanizmu CBAM, jak i na kształt wpływów do budżetu UE.

Raport przedstawia szczegółowe scenariusze dotyczące wysokości przychodów z CBAM dla Unii Europejskiej oraz Polski w latach 2030 i 2035, uwzględniając różne ścieżki cenowe poza UE oraz możliwe kierunki rozszerzania zakresu CBAM. Analiza pokazuje, w jaki sposób mechanizm ten zaczyna odgrywać coraz istotniejszą rolę fiskalną jako nowe źródło zasobów własnych UE.

Kluczowe wnioski z analizy:

• Dwutorowa rola CBAM: mechanizm ten nie tylko wyrównuje koszty emisji między producentami unijnymi i zagranicznymi, ale także staje się potencjalnie znaczącym źródłem dochodów unijnych – 75% wpływów z mechanizmu trafi do budżetu UE.
• Znaczące zróżnicowanie poziomu przychodów w zależności od przyjętego scenariusza:
  • W 2030 r. wpływy dla UE szacowane są na poziomie 5-9 mld EUR w scenariuszu bazowym oraz 16-31 mld EUR w wariancie rozszerzenia zakresu CBAM. W przypadku Polski wartości te wynoszą odpowiednio 0,4-0,8 mld EUR oraz 1,1-2,1 mld EUR.
  • W 2035 r. prognozowane wpływy są jeszcze wyższe, m.in. w związku z pełnym wycofaniem bezpłatnych uprawnień w EU ETS oraz pełnym wdrożeniem CBAM dla emisji wbudowanych.
• Najważniejsze czynniki wpływające na poziom dochodów: ceny uprawnień EUA w EU ETS, tempo wyrównywania cen za emisję w państwach partnerskich w handlu z UE oraz decyzje dotyczące rozszerzenia listy towarów objętych CBAM.
• Zróżnicowany wpływ geograficzny i sektorowy:
  • W scenariuszu rozszerzonym największy udział w generowaniu przychodów mają
    in. chemikalia oraz produkty rafineryjne, co znacząco zmienia strukturę wpływów względem obecnego zakresu.
  • Wśród państw trzecich rośnie udział Chin, zwłaszcza przy objęciu CBAM produktami przetworzonymi.
  • Wśród państw członkowskich UE znaczący udział w generowaniu wpływów mają m.in. Włochy, Hiszpania, Belgia, Holandia, Niemcy oraz Polska.
• CBAM a państwa sąsiadujące do UE: raport pokazuje, że państwa silnie powiązane handlowo z UE (przede wszystkim Turcja, Ukraina i państwa Bałkanów Zachodnich) mogą ponieść stosunkowo wysokie koszty związane z CBAM. Jednocześnie wprowadzenie u nich własnych systemów cen za emisje pozwoliłoby te koszty znacząco ograniczyć.
• Korzystny wpływ rozszerzenia mechanizmu CBAM:
  • Rozszerzenie zakresu CBAM ogranicza zastępowanie surowców objętych opłatą importem produktów wysoko przetworzonych, dzięki czemu koszty emisji są uwzględniane bardziej równomiernie, a warunki konkurencji na rynku stają się bardziej wyrównane.
  • W przypadku Polski, rozszerzenie CBAM zmniejsza jej udział w unijnych wpływach, a tym samym obniża wkład w finansowanie nowych zasobów własnych UE. Mechanizm staje się więc dla Polski korzystny fiskalnie, a objęcie nim produktów wysoko przetworzonych dodatkowo wzmacnia konkurencyjność krajowego sektora przetwórczego.

Analiza wyraźnie wskazuje na potrzebę rozszerzenia CBAM na dodatkowe sektory. Rozszerzenie mechanizmu jest kluczowym krokiem w kierunku rzeczywistej ochrony przemysłu europejskiego przed ucieczką emisji. Ogranicza ono możliwość omijania kosztów klimatycznych poprzez import większej ilości przetworzonych towarów spoza UE i wzmacnia integralność całego systemu EU ETS. Analiza wyraźnie pokazuje, że szerszy zakres CBAM nie tylko zmniejsza ryzyko przeniesienia produkcji poza UE, ale także wzmacnia pozycję przemysłu europejskiego (w tym polskiego i środkowo-wschodnioeuropejskiego) chroniąc go przed produktami o wysokiej emisji pochodzącymi z jurysdykcji bez porównywalnych przepisów klimatycznych. Jednocześnie CBAM staje się poważnym i stosunkowo stabilnym źródłem dochodów, które powinno być wyraźnie wykorzystywane do finansowania transformacji: inwestowania w czyste technologie, modernizacji przemysłowej i wspierania regionów, które ponoszą najwyższe koszty dostosowania.

Analiza została przygotowana w ramach projektu „Badanie nowych scenariuszy stopniowej integracji państw sąsiadujących z systemem EU ETS (101155901-LIFE23-GIC-PL-LIFE ENSPIRE)”, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach programu LIFE oraz ze środków krajowych z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.